Üniversite yıllarımdan kalan bir tartışma konusunu blogumda yayınlama ve bir anlamda tekrar tartışmaya açma, günlerdir aklımdan geçen yazma konusuydu. Nihayet yazmaya karar verdim. Konuyu ne zaman düşünsem, soru üzerinde tartıştığım danışman hocam aklıma gelir. Belki de kendisi bu yazıyı okumayacak; ama şunu belirtmeliyim ki yıllar geçse de soruya cevabım hiç değişmedi.
"Sistem mi, insan mı?" sorusu, sistemlerin bir türlü olumlu yanıt veremediği zamanlarda aklıma takılır. Acaba sorun insanlarda mı, yoksa sistemin kendisinde mi? Ben sistemlerde bir sorun olduğu taraftarıyım. Hocam ise, konuşma sırasında, sistemde bir sorun olmayacağını, sorunun insanlarda olduğunu savunmuştu. Hâlâ da cevaplarımızın değişmediğini düşünüyorum. Yine aynı soru sorulsa, ikimizin de cevapları büyük bir ihtimalle yıllar önceki gibi olurdu.
O yıllarda, sistemsel bir hatadan dolayı işimizi göremiyorduk; ama sorunu sistemi yürüten insanlarla iletişim kurarak giderdiğimiz söylenebilir. Burada aslında bir tarafa (sisteme ya da insana) yüklenmek doğru bir davranış değil. İnsanların oluşturduğu sistemler zaman zaman hata verebilir. Sizce sorun, sistemleri kuran/oluşturan insanlarda mı, yoksa sürekli hata veren sistemlerde mi?
Bir işi görmek için veya bir işi yapmak için bir sisteme ihtiyaç vardır ve bu sistem bizim iş görmemizi sağlar. Dolayısıyla işimiz tek bir sistemin işleyişine bağlı olabilir. Örneğin sınav sistemi; son zamanlarda sıkça eleştirilmekte. Sistem bizi elemede yeterliliğe sahip olmadığını açıkça göstermeye başladı. Sınav neden yapılır? Herkes için yeterli olmayan kontenjanlar için seçim yapmaya, değil mi? 2 kontenjan vardır ya da boş yer için 2 insan alınacaktır. Eğer bu boş kontenjan sayısından fazla (mesela 10) kişi başvuru yaparsa sınav kaçınılmaz olur; çünkü bir eleme süreci başlamış olur. Dolayısıyla öyle bir sistem olmalı ki en uygun olan insan seçilsin. Sınav sistemini kuranlar ya da yönetenler insanlar değiller mi? Sürekli sistem değişikliği yapılır. Çünkü mevcut sistem yeterli değildir, değiştirilmesi gerekir. Sistemler değişse de insanlar aynıdır. O zaman asıl sorunu nerede? İnsanlar değişmediyse, sistemler neden değiştiriliyor ve güncelleniyor?
Üniversitedeki danışman hocam, çoğu insan gibi asıl sorunun insanlarda olduğunu düşünse de ben asıl sorunun "sistemler"de olduğunu düşünüyorum. Bu, insanların kusursuz olduğu anlamına gelmez. Elbette ki insanlar da hata yapabilir. "Hatasız kul yoktur." Ama sistemi oluşturan insanlar sürekli sistemleri güncelleştirme ihtiyacı duyarken, insanlar köklü bir değişimin içinde bulunmazlar. "Huylu huyundan vazgeçmez." sözü bu dediğimi destekler nitelikte değil midir?
Sistemleri değiştirmek çok kolaydır; ama insanları değiştirmek o kadar da kolay değildir!
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder